در گذر سالهای اخیر و به موجب همهگیری ویروس کووید ۱۹، بستر آموزشی در سراسر دنیا با تغییر همراه شد و دانشآموزان، معلمان و والدین، شیوه و نحوه جدیدی از آموزش و تدریس را تجربه کردند. آموزش آنلاین و آموزش مجازی به بخش جداییناپذیر حوزه آموزش بدل شد و تا اکنون نیز این روش آموزشی، نقش مؤثر و تعیینکنندهای در نظام آموزشی کشورهای متعدد ایفا میکند.
به منظور بازنگری و واکاوی در خصوص میزان کاربردی و مفیدبودن این سبک آموزش میبایست از ابعاد متفاوتی آن را مورد تفحص و نقد قرار داد؛ یکی از این جنبههای ضروریِ مورد بررسی، مبحث عدالت آموزشی است. لازمه سنجش دقیق و اصولی میزان کارآمدی آموزش آنلاین و آموزش مجازی، پرداخت همهجانبه به آن از جمله بررسی آن از منظر عدالت آموزشی است. باید این امر را مورد تحقیق قرار دهیم که آموزش آنلاین و آموزش مجازی چه تأثیراتی بر روی عدالت آموزشی گذاشته است و میگذارد؟
اهمیت و لزوم برقراری عدالت آموزشی در آموزش آنلاین
از آن روی که به اجرا درآوردن عدالت آموزشی موجب آن میشود که هر دانشآموز، دانشجو و محصل بر حسب تفاوتهای فردی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی به یادگیری بپردازد، روند آموزش و یادگیری برای همه دانشآموزان تسهیل میشود و سرعت یادگیری آنها و کیفیت آموزش نیز افزایش مییابد. در نتیجهی این شخصیسازی آموزش برای دانشآموزان، انگیزه آنها برای یادگیری و ادامه تحصیل تقویت میشود و به دنبال آن، انگیزه معلمان، والدین و تمامی افراد و گروههای مرتبط با جریان آموزش نیز افزایش پیدا میکند. همچنین، عدالت آموزشی رابطه مستقیم با سلامت روانی و جسمی دانشآموزان دارد؛ به عبارت دیگر، برقراری و پیادهسازی اصول عدالت آموزشی، چه در آموزش حضوری و چه در آموزش آنلاین و مجازی موجب ارتقای سلامت جسمی و روانی دانشآموزان خواهد شد. در نتیجه تمامی موارد ذکرشده، عدالت آموزشی زمینهساز عدالت اجتماعی و عدالت در یافتن شغل و دستیابی به درآمد و عدالت اقتصادی خواهد بود.
فرصتهایی که آموزش آنلاین فراهم میکند
یکی از مزیتهای آموزش آنلاین و آموزش مجازی که در نسبت با عدالت آموزشی نیز میتوان به آن اشاره نمود، کاهش و حذف برخی از هزینههای مرتبط با تحصیل حضوری است؛ مواردی از قبیل: هزینههای اداره مکان آموزش و مدرسه، هزینههای رفتوآمد میان مدرسه و خانه و هزینههای کنترل بهداشت دانشآموزان.
علاوه بر این، دستهای از محدودیتهایی که در بستر آموزش کلاسیک و حضوری وجود داشت، حالا و به سبب اجراییشدن شیوه آموزش آنلاین و آموزش مجازی میتواند از میان برود؛ از جمله: محدودیت فضا و ابعاد و ظرفیت مکان تحصیل. این امر به طور خاص برای مناطقی مزیت و فرصت قابل توجهی به حساب میآید که مدارسی با فضا و محیط کوچک و محدودی نسبت به تقاضا و درخواست و نیاز مردم همان جغرافیا دارند. چراکه آموزش مجازی و آموزش آنلاین این امکان را برای آنها فراهم میکند که دانشآموزان بیشتری را پذیرش کنند.
همچنین آموزش آنلاین و آموزش مجازی، موقعیت و فرصت بهرهمندی از آموزش را در اختیار افرادی قرار میدهد که پیش از این و به علت شاغلبودن و داشتن مشغلههای متنوع، قادر به یادگیری حضوری نبودند و اکنون به موجب مجازی و آنلاینبودن آموزش، امکان تحصیل و یادگیری و شرکت در کلاسهای گوناگون میتواند برایشان فراهم شود.
از دیگر مزایای آموزش آنلاین و آموزش مجازی که منجر به بیشتر برآوردهشدن عدالت آموزشی میشود، بهرهمندی گستردهتر دانشآموزان از منابع علمی و نیروهای انسانیِ آموزشیِ باکیفیتتر است؛ آموزش مجازی و آموزش آنلاین میتواند امکان و فرصتی را به وجود بیاورد تا آموزش اصولیتری که توسط معلمان و مدرسان حاذقتر و حرفهایتر ارائه میشود، به مناطقی که از چنین منابع آموزشی و نیروهای انسانی محروم هستند، راه یابد و هر میزان مسافتی را طی کند. این به معنی برخورداری دانشآموزان آن مناطق از معلمهای خبرهتر و کلاسهای پربارتری است که در شرایط آموزش سنتی و حضوری از محل زندگی آن دانشآموزان و افراد یادگیرنده، دور و برای آنها غیر قابل دسترس بودند.